Start / Centrum Wiedzy / Opóźniony rozwój mowy

Opóźniony rozwój mowy – kiedy obserwować, a kiedy zgłosić się do specjalisty?

Dzieci rozwijają mowę w różnym tempie. Jedno zaczyna szybko budować zdania, inne przez dłuższy czas posługuje się pojedynczymi słowami. Pewne różnice między dziećmi są więc naturalne. Są jednak sytuacje, w których czekanie na zasadzie „jeszcze się rozgada" nie jest najlepszym rozwiązaniem.

Rozwój mowy warto oceniać szerzej niż tylko przez liczbę wypowiadanych słów. Znaczenie mają również rozumienie mowy, gesty, kontakt i próby komunikowania się z otoczeniem, reakcja na dźwięki oraz rozwój funkcji takich jak oddychanie, gryzienie, żucie i połykanie.

Jak rozwija się mowa dziecka?

Rozwój komunikacji zaczyna się na długo przed pojawieniem się pierwszego słowa. Niemowlę reaguje na głos, obserwuje twarz opiekuna, wokalizuje, gaworzy, a następnie zaczyna wykorzystywać gesty i dźwięki do komunikowania swoich potrzeb.

Z czasem pojawiają się pierwsze słowa, zwiększa się zasób słownictwa, a dziecko zaczyna łączyć słowa w coraz bardziej złożone wypowiedzi.

Nie należy jednak traktować poszczególnych etapów jak egzaminu zdawanego dokładnie w dniu określonych urodzin. Ważniejszy jest całościowy rozwój dziecka i postęp obserwowany w kolejnych miesiącach.

Co powinno zwrócić uwagę rodziców?

Warto skonsultować rozwój dziecka, jeśli rodzice obserwują m.in.:

• brak lub bardzo mało prób komunikowania się z otoczeniem,
• brak oczekiwanego postępu w rozwoju mowy,
• bardzo ograniczony zasób słów w stosunku do wieku dziecka,
• trudności z rozumieniem prostych komunikatów,
• niewielkie wykorzystywanie gestów do komunikacji,
• mowę bardzo trudną do zrozumienia,
• trudności w poruszaniu językiem lub wargami,
• problemy z gryzieniem, żuciem albo połykaniem,
• przewlekłe oddychanie przez usta,
• podejrzenie problemów ze słuchem,
• utratę wcześniej nabytych słów lub innych umiejętności komunikacyjnych.

Szczególnie ważna jest ostatnia sytuacja. Regres, czyli utrata wcześniej nabytych umiejętności, wymaga oceny lekarskiej i nie powinien być jedynie obserwowany.

„Chłopcy zaczynają mówić później” – czy można po prostu poczekać?

Tempo rozwoju może różnić się między dziećmi, ale płeć dziecka nie powinna być argumentem za wielomiesięcznym odkładaniem konsultacji, jeśli rozwój mowy rzeczywiście budzi niepokój.

Podobnie nie warto opierać decyzji wyłącznie na rodzinnych historiach: „Tata też zaczął mówić dopiero jako trzylatek”.

Taka informacja może być istotna podczas zbierania wywiadu, ale nie pozwala stwierdzić, że u dziecka rozwój na pewno przebiega prawidłowo.

Jeżeli rodzic ma wątpliwości, ocena rozwoju jest bezpieczniejszym rozwiązaniem niż długotrwałe czekanie.

Czy opóźniony rozwój mowy zawsze oznacza zaburzenie?

Nie.

Wolniejsze tempo pojawiania się mowy może mieć różne przyczyny i nie u każdego dziecka oznacza poważny problem rozwojowy. Właśnie dlatego potrzebna jest indywidualna ocena.

Trzeba również pamiętać, że trudności z rozwojem mowy mogą współwystępować z innymi problemami, np. zaburzeniami słuchu, nieprawidłowościami funkcjonowania aparatu ustno-twarzowego czy zaburzeniami neurorozwojowymi.

Celem konsultacji nie jest więc wyłącznie odpowiedź na pytanie „ile słów mówi dziecko?”, ale ocena szerszego obrazu jego rozwoju.

Dlaczego warto sprawdzić słuch?

Prawidłowy słuch ma podstawowe znaczenie dla rozwoju mowy.

Dziecko może reagować na niektóre dźwięki, a jednocześnie mieć problem wymagający diagnostyki audiologicznej. Dotyczy to szczególnie dzieci z nawracającymi chorobami uszu lub przewlekłym wysiękiem w uchu środkowym.

Jeżeli rozwój mowy jest opóźniony, specjalista może zalecić ocenę słuchu, nawet jeśli rodzicom wydaje się, że dziecko słyszy prawidłowo.

Kiedy zgłosić się do neurologopedy?

Konsultację warto rozważyć, gdy rozwój mowy lub komunikacji budzi niepokój, ale również wtedy, gdy problem dotyczy funkcji poprzedzających prawidłową artykulację. Neurologopeda dziecięcy może ocenić m.in.:

• sposób komunikowania się dziecka,
• rozwój mowy i artykulacji,
• budowę i funkcjonowanie aparatu artykulacyjnego,
• ruchomość i sprawność języka oraz warg,
• funkcje związane z gryzieniem, żuciem i połykaniem,
• sposób oddychania,
• inne elementy funkcjonowania okolicy ustno-twarzowej.

W zależności od wyniku badania może zaproponować dalsze postępowanie lub wskazać potrzebę konsultacji innych specjalistów.

A kiedy potrzebny jest lekarz?

Opóźnienie rozwoju mowy nie zawsze jest wyłącznie problemem logopedycznym.

W zależności od objawów dziecko może wymagać oceny pediatrycznej, badania słuchu, konsultacji laryngologicznej, neurologicznej lub innej diagnostyki.

Szczególnie nie należy zwlekać z konsultacją lekarską, jeżeli występuje regres rozwoju, pojawiają się inne niepokojące objawy neurologiczne lub rodzice obserwują trudności dotyczące nie tylko mowy, ale także innych obszarów rozwoju.

Jak wygląda konsultacja neurologopedyczna?

Pierwsza wizyta rozpoczyna się od szczegółowej rozmowy z rodzicami. Specjalista może zapytać m.in. o przebieg ciąży i porodu, rozwój dziecka, sposób karmienia, przebyte choroby, rozwój komunikacji oraz moment pojawienia się pierwszych słów.

Następnie przeprowadzana jest ocena dostosowana do wieku i możliwości dziecka.

Po badaniu rodzice otrzymują informację, czy rozwój wymaga dalszej obserwacji, rozpoczęcia odpowiednich działań lub poszerzenia diagnostyki.

Czy warto zgłosić się do specjalisty „na wszelki wypadek”?

Jeżeli coś w rozwoju dziecka niepokoi rodziców, nie trzeba czekać do wieku przedszkolnego.

Konsultacja nie oznacza automatycznie rozpoznania zaburzenia ani konieczności rozpoczęcia długotrwałej terapii. Czasami kończy się potwierdzeniem prawidłowego rozwoju i wskazówkami, jak wspierać komunikację dziecka w domu.

Jeżeli natomiast występuje problem, jego wcześniejsze rozpoznanie pozwala odpowiednio zaplanować dalsze postępowanie.

Poradnia Dr Karney
Warszawa, Żoliborz, ul. Rydygiera 13
Rejestracja: (22) 633-10-33

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny rozwoju dziecka.

Powiązane strony