Start / Porady / Spirometria i oscylometria

Badania czynnościowe: spirometria i oscylometria impulsowa

Jak przygotować dziecko do badania — i czym różnią się od siebie oba testy.

Badania czynnościowe układu oddechowego pomagają ocenić, jak pracują płuca i drogi oddechowe. Są jednym z podstawowych narzędzi w diagnostyce astmy, przewlekłego kaszlu, świszczącego oddechu oraz innych chorób układu oddechowego. W naszej poradni wykonujemy dwa rodzaje badań: spirometrię — przeznaczoną głównie dla dzieci od około 5–6. roku życia, które potrafią świadomie współpracować — oraz oscylometrię impulsową (IOS), możliwą do wykonania już u młodszych dzieci, zwykle od około 3. roku życia.

Czym różni się spirometria od oscylometrii?

Spirometria — dziecko wykonuje kilka głębokich wdechów i bardzo silnych, długich wydechów przez ustnik. Badanie pozwala ocenić pojemność płuc, drożność oskrzeli, obecność obturacji oraz odpowiedź na leki rozszerzające oskrzela. To podstawowe badanie w diagnostyce i monitorowaniu astmy.

Oscylometria (IOS) — badanie znacznie łatwiejsze dla małych dzieci. Dziecko oddycha spokojnie przez ustnik przez około 20–30 sekund, a aparat analizuje niewielkie impulsy ciśnienia, oceniając opór i elastyczność oskrzeli. Nie wymaga silnych wydechów, dlatego doskonale sprawdza się u dzieci przedszkolnych.

Jak przygotować dziecko do badania?

W dniu badania:

• dziecko powinno być wypoczęte i w miarę możliwości zdrowe,
• warto ubrać je w wygodny, nieuciskający klatki piersiowej strój,
• lepiej unikać bardzo obfitego posiłku bezpośrednio przed badaniem,
• najlepiej zgłosić się kilka minut wcześniej, aby dziecko mogło się uspokoić i oswoić z gabinetem.

Jeżeli dziecko ma gorączkę, ostre objawy infekcji lub bardzo nasilony kaszel, badanie często warto przełożyć — decyzję zawsze podejmuje lekarz lub osoba wykonująca badanie. Niektóre leki wziewne mogą też wpływać na wynik, dlatego przed badaniem warto stosować się do zaleceń lekarza kierującego, a w razie wątpliwości skontaktować się z poradnią. Nigdy nie należy samodzielnie odstawiać leków kontrolujących astmę bez konsultacji z lekarzem.

Jak przebiega badanie?

Spirometria trwa zwykle około 15–30 minut. Dziecko zakłada klips na nos, obejmuje ustnik szczelnie wargami i wykonuje kilka prób zgodnie z instrukcjami. Często po pierwszym pomiarze podawany jest lek rozszerzający oskrzela, a badanie powtarzane po kilkunastu minutach — to właśnie próba rozkurczowa, opisana szczegółowo niżej.

Oscylometria (IOS) trwa zaledwie kilka minut. Dziecko siedzi wygodnie, oddycha spokojnie przez ustnik z klipsem na nosie, podtrzymując policzki (lub pomaga w tym rodzic bądź personel) dla zwiększenia dokładności pomiaru. Nie są wymagane głębokie wdechy ani forsowne wydechy.

Na czym polega próba rozkurczowa?

U części pacjentów podczas spirometrii wykonuje się tzw. próbę rozkurczową, która pozwala ocenić, czy zwężenie oskrzeli ustępuje po podaniu leku rozszerzającego drogi oddechowe. Badanie przebiega w kilku etapach:

1. Wykonywana jest spirometria wyjściowa.
2. Dziecko otrzymuje lek rozszerzający oskrzela, podawany wziewnie (najczęściej salbutamol) przez inhalator z komorą inhalacyjną lub zgodnie z obowiązującym standardem badania.
3. Po około 15 minutach spirometria jest wykonywana ponownie.
4. Lekarz porównuje oba wyniki i ocenia, czy doszło do istotnej poprawy parametrów oddechowych.

Dodatni wynik próby rozkurczowej świadczy o odwracalnym zwężeniu oskrzeli i może wspierać rozpoznanie astmy, jednak nie jest jedynym kryterium diagnostycznym — ostateczna interpretacja zawsze uwzględnia objawy kliniczne, wywiad oraz wyniki innych badań.

Czy próba rozkurczowa jest bezpieczna?

Tak. Stosowane leki wziewne działają szybko i są powszechnie wykorzystywane w diagnostyce oraz leczeniu chorób obturacyjnych dróg oddechowych u dzieci. U niektórych pacjentów po podaniu leku może wystąpić przejściowe drżenie rąk lub uczucie szybszego bicia serca — objawy zwykle łagodne, ustępujące samoistnie po krótkim czasie.

Kiedy wykonuje się próbę rozkurczową?

• podejrzenia astmy,
• przewlekłego lub nawracającego kaszlu,
• świszczącego oddechu,
• duszności wysiłkowej,
• kontroli skuteczności leczenia astmy,
• nieprawidłowego wyniku spirometrii wymagającego dalszej oceny.

Kiedy lekarz może zlecić badanie czynnościowe płuc?

Najczęstsze wskazania to przewlekły kaszel, podejrzenie astmy, świszczący oddech, duszność wysiłkowa, nawracające infekcje dróg oddechowych, kontrola skuteczności leczenia astmy oraz kwalifikacja do niektórych form leczenia alergologicznego. Badania są całkowicie nieinwazyjne, bezbolesne i bezpieczne — nie wykorzystują promieniowania ani nie wiążą się z żadnym narażeniem dla dziecka.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie boli?

Nie. Badanie jest całkowicie bezbolesne.

Od jakiego wieku można wykonać badanie?

Oscylometrię najczęściej wykonuje się od około 3. roku życia, natomiast spirometrię zwykle od 5–6. roku życia, gdy dziecko potrafi prawidłowo współpracować.

Jak długo trwa badanie?

Najczęściej od 15 do 30 minut, w zależności od rodzaju badania oraz konieczności wykonania próby rozkurczowej.

Czy rodzic może być obecny?

Tak. Obecność rodzica zwykle pomaga dziecku czuć się bezpiecznie i ułatwia współpracę podczas badania.

Jeżeli Twoje dziecko przewlekle kaszle, ma nawracające świsty, duszność lub podejrzenie astmy, odpowiednio wykonane badanie czynnościowe płuc może dostarczyć bardzo cennych informacji i pomóc dobrać właściwe leczenie. W naszej poradni wykonujemy zarówno spirometrię, jak i oscylometrię (IOS), dobierając metodę badania do wieku oraz możliwości współpracy dziecka.