Start / Centrum Wiedzy / Spirometria i oscylometria

Badania czynnościowe: spirometria i oscylometria impulsowa

Jak przygotować dziecko do badania — i czym różnią się od siebie oba testy.

Aparat do spirometrii i oscylometrii (IOS)

Badania czynnościowe układu oddechowego pomagają ocenić, jak pracują płuca i drogi oddechowe. Są jednym z podstawowych narzędzi w diagnostyce astmy, przewlekłego kaszlu, świszczącego oddechu oraz innych chorób układu oddechowego. W naszej poradni wykonujemy dwa rodzaje badań: spirometrię — przeznaczoną głównie dla dzieci od około 5–6. roku życia, które potrafią świadomie współpracować — oraz oscylometrię impulsową (IOS), możliwą do wykonania już u młodszych dzieci, zwykle od około 3. roku życia.

Czym różni się spirometria od oscylometrii?

Spirometria — dziecko wykonuje kilka głębokich wdechów i bardzo silnych, długich wydechów przez ustnik. Badanie pozwala ocenić pojemność płuc, drożność oskrzeli, obecność obturacji oraz odpowiedź na leki rozszerzające oskrzela. To podstawowe badanie w diagnostyce i monitorowaniu astmy.

Oscylometria (IOS) — badanie znacznie łatwiejsze dla małych dzieci. Dziecko oddycha spokojnie przez ustnik przez około 20–30 sekund, a aparat analizuje niewielkie impulsy ciśnienia, oceniając opór i elastyczność oskrzeli. Nie wymaga silnych wydechów, dlatego doskonale sprawdza się u dzieci przedszkolnych.

Jak przygotować dziecko do badania?

W dniu badania:

• dziecko powinno być wypoczęte i w miarę możliwości zdrowe,
• warto ubrać je w wygodny, nieuciskający klatki piersiowej strój,
• lepiej unikać bardzo obfitego posiłku bezpośrednio przed badaniem,
• najlepiej zgłosić się kilka minut wcześniej, aby dziecko mogło się uspokoić i oswoić z gabinetem.

Jeżeli dziecko ma gorączkę, ostre objawy infekcji lub bardzo nasilony kaszel, badanie często warto przełożyć — decyzję zawsze podejmuje lekarz lub osoba wykonująca badanie.

Jak długo przed badaniem odstawić leki wziewne?

Przed spirometrią lub oscylometrią może być konieczne czasowe odstawienie niektórych leków rozszerzających oskrzela — dzięki temu badanie pokazuje rzeczywistą drożność dróg oddechowych. Nie każdy pacjent powinien jednak odstawiać leczenie: jeśli badanie ma ocenić płuca bez działania leków lub obejmuje próbę rozkurczową, leki rozszerzające oskrzela trzeba czasowo odstawić. Jeśli lekarz chce ocenić skuteczność dotychczasowego leczenia, leki mogą być przyjmowane zgodnie z codziennym schematem. W razie wątpliwości prosimy o kontakt z poradnią przed wizytą.

Rodzaj leku	Przykłady	Czas odstawienia
Krótko działające leki rozszerzające oskrzela (SABA)	salbutamol (Ventolin, Buventol Easyhaler, Salamol), terbutalina (Bricanyl)	4–6 godzin
Krótko działające leki przeciwcholinergiczne (SAMA)	ipratropium (Atrovent), preparaty złożone np. Berodual	12 godzin
Długo działające leki rozszerzające oskrzela (LABA)	formoterol, salmeterol, np. Symbicort, Fostair, Seretide, Fluticomb, Bufomix	24 godziny
Bardzo długo działające (ultra-LABA)	vilanterol, indakaterol, olodaterol, np. Relvar Ellipta	36 godzin
Długo działające leki przeciwcholinergiczne (LAMA)	tiotropium, glikopironium, umeklidynium, aklidynium, np. Spiriva, Seebri, Incruse	36–48 godzin (najlepiej 48)
Preparaty złożone LABA + LAMA lub ICS + LABA + LAMA	np. Anoro, Spiolto, Ultibro, Trelegy, Trimbow	48 godzin

Podane nazwy preparatów są przykładami. W przypadku innych inhalatorów należy sprawdzić substancję czynną lub skontaktować się z poradnią. Zalecane okresy odstawienia wynikają ze standardów ATS/ERS dotyczących wykonywania badań czynnościowych płuc.

Których leków zwykle nie trzeba odstawiać?

O ile lekarz nie zaleci inaczej, przed spirometrią lub oscylometrią można zazwyczaj kontynuować:

• wziewne glikokortykosteroidy niezawierające leku rozszerzającego oskrzela (np. Flixotide, Pulmicort, Nebbud),
• montelukast,
• glikokortykosteroidy donosowe,
• leki przeciwhistaminowe.

Uwaga: jeżeli podczas tej samej wizyty mają zostać wykonane również testy skórne, leki przeciwhistaminowe mogą wymagać wcześniejszego odstawienia zgodnie z osobną instrukcją (patrz: artykuł o testach skórnych).

Co zrobić, jeśli dziecko potrzebuje inhalatora?

Bezpieczeństwo jest najważniejsze. Jeżeli wystąpi duszność, świsty lub nasilony kaszel, nie należy rezygnować z potrzebnego leku tylko po to, aby wykonać badanie. Należy:

1. zastosować lek zgodnie z dotychczasowymi zaleceniami,
2. zapisać nazwę leku, dawkę i dokładną godzinę podania,
3. przekazać tę informację osobie wykonującej badanie.

W takiej sytuacji badanie może zostać wykonane z uwzględnieniem przyjętego leku albo przełożone na inny termin.

Czy zasady są takie same przed oscylometrią?

Tak. Jeżeli oscylometria ma ocenić drożność oskrzeli bez wpływu leczenia lub obejmuje próbę rozkurczową, obowiązują te same okresy odstawienia leków rozszerzających oskrzela co przed spirometrią. Jeżeli podczas jednej wizyty wykonywane są oba badania, oscylometrię przeprowadza się przed spirometrią.

Dodatkowe przygotowanie do badania

• zabierz ze sobą stosowane inhalatory oraz komorę inhalacyjną,
• nie wykonuj intensywnego wysiłku przez co najmniej 30 minut przed badaniem,
• nie spożywaj obfitego posiłku przez ok. 2 godziny przed badaniem,
• załóż luźne ubranie, które nie ogranicza oddychania,
• poinformuj personel o aktualnej infekcji, gorączce, nasilonym kaszlu lub duszności.

Palenia papierosów i e-papierosów należy unikać przed badaniem — najlepiej przez 24 godziny.

Jak przebiega badanie?

Spirometria trwa zwykle około 15–30 minut. Dziecko zakłada klips na nos, obejmuje ustnik szczelnie wargami i wykonuje kilka prób zgodnie z instrukcjami. Często po pierwszym pomiarze podawany jest lek rozszerzający oskrzela, a badanie powtarzane po kilkunastu minutach — to właśnie próba rozkurczowa, opisana szczegółowo niżej.

Oscylometria (IOS) trwa zaledwie kilka minut. Dziecko siedzi wygodnie, oddycha spokojnie przez ustnik z klipsem na nosie, podtrzymując policzki (lub pomaga w tym rodzic bądź personel) dla zwiększenia dokładności pomiaru. Nie są wymagane głębokie wdechy ani forsowne wydechy.

Na czym polega próba rozkurczowa?

U części pacjentów podczas spirometrii wykonuje się tzw. próbę rozkurczową, która pozwala ocenić, czy zwężenie oskrzeli ustępuje po podaniu leku rozszerzającego drogi oddechowe. Badanie przebiega w kilku etapach:

1. Wykonywana jest spirometria wyjściowa.
2. Dziecko otrzymuje lek rozszerzający oskrzela, podawany wziewnie (najczęściej salbutamol) przez inhalator z komorą inhalacyjną lub zgodnie z obowiązującym standardem badania.
3. Po około 15 minutach spirometria jest wykonywana ponownie.
4. Lekarz porównuje oba wyniki i ocenia, czy doszło do istotnej poprawy parametrów oddechowych.

Dodatni wynik próby rozkurczowej świadczy o odwracalnym zwężeniu oskrzeli i może wspierać rozpoznanie astmy, jednak nie jest jedynym kryterium diagnostycznym — ostateczna interpretacja zawsze uwzględnia objawy kliniczne, wywiad oraz wyniki innych badań.

Czy próba rozkurczowa jest bezpieczna?

Tak. Stosowane leki wziewne działają szybko i są powszechnie wykorzystywane w diagnostyce oraz leczeniu chorób obturacyjnych dróg oddechowych u dzieci. U niektórych pacjentów po podaniu leku może wystąpić przejściowe drżenie rąk lub uczucie szybszego bicia serca — objawy zwykle łagodne, ustępujące samoistnie po krótkim czasie.

Kiedy wykonuje się próbę rozkurczową?

• podejrzenia astmy,
• przewlekłego lub nawracającego kaszlu,
• świszczącego oddechu,
• duszności wysiłkowej,
• kontroli skuteczności leczenia astmy,
• nieprawidłowego wyniku spirometrii wymagającego dalszej oceny.

Kiedy lekarz może zlecić badanie czynnościowe płuc?

Najczęstsze wskazania to przewlekły kaszel, podejrzenie astmy, świszczący oddech, duszność wysiłkowa, nawracające infekcje dróg oddechowych, kontrola skuteczności leczenia astmy oraz kwalifikacja do niektórych form leczenia alergologicznego. Badania są całkowicie nieinwazyjne, bezbolesne i bezpieczne — nie wykorzystują promieniowania ani nie wiążą się z żadnym narażeniem dla dziecka.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie boli?

Nie. Badanie jest całkowicie bezbolesne.

Od jakiego wieku można wykonać badanie?

Oscylometrię najczęściej wykonuje się od około 3. roku życia, natomiast spirometrię zwykle od 5–6. roku życia, gdy dziecko potrafi prawidłowo współpracować.

Jak długo trwa badanie?

Najczęściej od 15 do 30 minut, w zależności od rodzaju badania oraz konieczności wykonania próby rozkurczowej.

Czy rodzic może być obecny?

Tak. Obecność rodzica zwykle pomaga dziecku czuć się bezpiecznie i ułatwia współpracę podczas badania.

Jak długo przed badaniem odstawić leki?

Zależy od rodzaju leku — od 4–6 godzin (krótko działające leki rozszerzające oskrzela) do 48 godzin (leki długo działające i preparaty złożone). Pełna tabela znajduje się wyżej. W razie wątpliwości skontaktuj się z poradnią przed wizytą.

Jeżeli Twoje dziecko przewlekle kaszle, ma nawracające świsty, duszność lub podejrzenie astmy, odpowiednio wykonane badanie czynnościowe płuc może dostarczyć bardzo cennych informacji i pomóc dobrać właściwe leczenie. W naszej poradni wykonujemy zarówno spirometrię, jak i oscylometrię (IOS), dobierając metodę badania do wieku oraz możliwości współpracy dziecka.

Przeczytaj także