Co to jest szczepionka?
Szczepionki to preparaty zawierające bakterie lub wirusy pozbawione zdolności wywołania choroby. Po wprowadzeniu ich do organizmu w układzie odpornościowym powstają przeciwciała i komórki „pamięci immunologicznej”, które przy kolejnym kontakcie z wirusem lub bakterią chorobotwórczą rozpoznają je i niszczą, zapobiegając rozwojowi choroby.
Układ odpornościowy człowieka rozwija się wraz z wiekiem.
Każdy noworodek po urodzeniu posiada tzw. odporność wrodzoną czyli naturalne przeciwciała, które zostały przekazane dziecku w okresie życia płodowego, a następnie w czasie karmienia piersią. Przeciwciała te w sposób naturalny zanikają ok. 3-6 miesiąca . Układ immunologiczny małego dziecka jest niedojrzały i nie potrafi skutecznie bronić się przed wirusami i bakteriami. Z tego powodu choroby zakaźne (bakteryjne i wirusowe) szczególnie łatwo rozwijają się u najmłodszych dzieci. Niektóre z chorób mają ciężki przebieg z powikłaniami, a nawet mogą prowadzić do zgonu. Wielu chorobom można zapobiec poprzez szczepienia.
Celem szczepień jest ograniczenie czy nawet zlikwidowanie możliwości wystąpienia choroby. Przed wprowadzeniem szczepień chorowało, a nawet umierało na choroby zakaźne bardzo dużo dzieci. Dotychczas dzięki szczepieniom udało się zlikwidować ospę prawdziwą, a zakażenie spowodowane wirusem Polyo ( choroba Heinego-Medina) jest bliskie ustąpieniu. Dzięki postępowi biologii molekularnej i inżynierii genetycznej opracowuje się szczepionki coraz bezpieczniejsze i skuteczne nawet u najmłodszych dzieci.
Szczepionki zawierają bakterie lub wirusy czy też ich cząsteczki,toksyny. Mają one zdolność powodowania odporności, natomiast są pozbawione zdolności wywoływania choroby.
Wyróżniamy szczepionki: tzw. żywe (przygotowane z żywych, osłabionych szczepów drobnoustrojów (tzw. szczepionki atenuowane), szczepionki z drobnoustrojów zabitych (szczepionki inaktywowane), szczepionki, które są wyizolowanym (dzięki zastosowaniu inżynierii genetycznej) materiałem genetycznym, szczepionka może też być toksyną pozbawioną swojego toksycznego działania (anatoksyną).
Szczepionki mogą zawierać tylko jeden antygen (szczep bakteryjny lub wirusowy) tzw. monowalentne i zapobiegają wówczas tylko jednej chorobie zakaźnej. Obecnie stosowane są przede wszystkim szczepionki mieszane (skojarzone), gdy podajemy jednocześnie kilka antygenów . Pozwalają one uzyskać odporność na kilka chorób zakaźnych jednocześnie.
Szczepionki możemy podawać doustnie, domięśniowo lub podskórnie. Dzieci do 2 roku życia szczepionki domięśniowe otrzymują w przednioboczną część uda, natomiast starsze w mięsień naramienny.
Kalendarz szczepień ochronnych w Polsce składa się ze szczepień obowiązkowych i zalecanych.
Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne, natomiast za zalecane pacjent musi sam zapłacić.
W każdym roku kalendarz jest aktualizowany przez Ministerstwo Zdrowia.
Obecnie do grupy szczepień obowiązkowych należą szczepienia przeciwko: gruźlicy, błonicy, krztuścowi, polio (poliomyelitis), odrze, śwince, różyczce, tężcowi, WZW typu B (wirusowemu zapaleniu wątroby typu B), przeciwko zakażeniom Hib oraz przeciwko zakażeniom Streptococcus pneumoniae ( pneumokok) tylko dla dzieci z grup ryzyka( dzieci urodzone przedwcześnie lub z masą ciała poniżej 2500g, dzieci z chorobami przewlekłymi- choroby serca, niewydolność nerek, zespól nerczycowy, schorzenia immunologiczno- hematologiczne, pierwotne zaburzenia odporności, choroby metaboliczne, w tym cukrzyca, przewlekłe choroby płuc, dzieci po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, zakażone HIV, po przeszczepie szpiku lub narządów wewnętrznych), dla dzieci do 12 roku życia z upośledzoną odpornością, HIV, białaczką i osób z ich otoczenia – szczepionka przeciwko ospie wietrznej. Od 2012 roku szczepienie przeciw ospie wietrznej jest równie bezpłatne u dzieci przebywających w zakładach opiekuńczych, żłobkach, przedszkolach.
Szczepienia zalecane ( płatne) to szczepionki przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (wzw) dla grup nie objętych szczepieniami obowiązkowymi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, rotawirus, grypa, odkleszczowe zapalenie mózgu, ospa wietrzna ( dla grup nie objętych obowiązkowym szczepieniem) oraz zakażenia wywołane przez bakterię Streptococcus pneumoniae (dla grupy nie objętej szczepieniami bezpłatnymi ) i Neisseria meningitidis oraz przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego ( HPV) dla dziewcząt powyżej 9 roku życia.
Szczepionki mogą być wykonywane jednoczasowo – kilka szczepionek jednego dnia, ale w różne, odległe od siebie miejsca ciała.
Dziecko może być zakwalifikowane do szczepienia po badaniu lekarskim.
Dzieci z chorobami przewlekłymi czy zaburzeniami odporności mają indywidualny kalendarz szczepień.
Wówczas lekarz decyduje o rodzaju podawanych szczepionek, ilości dawek i odstępach między nimi.
Po szczepieniu mogą wystąpić tzw. odczyny poszczepienne, które mogą być :
– miejscowe: obrzęk, zaczerwienie, guzek i bolesność w miejscu wstrzyknięcia, które ustępują samoistnie lub po okładzie z sody. Zwykle trwają przez kilka dni i są zlokalizowane, niemniej jednak czasami mogą obejmować całą kończynę i towarzyszyć może temu powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.
– uogólnione : pogorszenie samopoczucia, podwyższona temperatura ciała, zwykle 38-38,5st.C, wyjątkowo > 39 st. C, senność, niepokój, luźne stolce ( po szczepieniu przeciwko Rotawirusom ), wysypki (po szczepieniu przeciwko odrze, różyczce, śwince), bardzo rzadko występują : wymioty, drgawki związane z gorączką, krzyk o wysokim tonie trwający powyżej 3 godzin,bóle stawów.
– reakcja miejscowa po szczepieniu szczepionką BCG ( przeciwko gruźlicy) związana jest ze specyfiką szczepionki, w której żywe drobnoustroje namnażają się w miejscu wszczepienia, a sam odczyn jest potwierdzeniem prawidłowej reakcji organizmu. Po 2-3 tygodniach od podania szczepionki BCG powstaje w miejscu wkłucia pęcherzyk wypełniony treścią, który po pęknięciu tworzy owrzodzenie gojące, które goi się przez kilka tygodni( czasem 2-3 miesiące), wymiary owrzodzenia nie przekraczają 1 cm średnicy. Po wygojeniu owrzodzenia pozostaje blizna o średnicy 3-10 mm
Dokładne informacje dotyczące odczynów poszczepiennych i częstości ich występowania można przeczytać na ulotkach producentów szczepionek ( można poprosić lekarza o taką ulotkę lub znaleźć na stronie internetowej producentów).
Dodano 10-04-2012 przez A.Karney
